काठमाडौँ । प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले मतदान गरेकी छन्। प्रधानमन्त्री कार्कीले काठमाडौँ क्षेत्र नं. ५ अन्तर्गत धापासीस्थित निम्न माध्यमिक विद्यालय, फैमालचुली केन्द्रमा पुगेर मतदान गरेकी हुन्।
मतदानपछि सञ्चारकर्मीसँग संक्षिप्त प्रतिक्रिया दिँदै उनले लोकतन्त्रमा जनताको मत नै सबैभन्दा ठूलो शक्ति भएको उल्लेख गरिन्। उनले सबै नागरिकलाई अनिवार्य रूपमा आफ्नो मताधिकार प्रयोग गर्न आग्रह गर्दै प्रत्येक मतले देशको भविष्य निर्धारण गर्ने बताइन्।
छ महिनाअघि मात्रै प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हालेकी कार्कीका अगाडि चुनाव गराउनु ठूलो चुनौतीका रूपमा हेरिएको थियो। देशको राजनीतिक वातावरण अस्थिर थियो, सडकमा आन्दोलनहरू चलिरहेका थिए, र विभिन्न शक्तिहरूले चुनाव सम्भव छैन भन्ने तर्क अघि सारिरहेका थिए। कतिपय राजनीतिक विश्लेषकहरूले समेत छोटो समयभित्र चुनाव गराउन कठिन हुने अनुमान गरेका थिए।
विशेषगरी एमाले अध्यक्ष खड्ग प्रसाद शर्मा ओलीले केही साताअघि सम्म पनि चुनाव हुने–नहुनेबारे शंका व्यक्त गरेका थिए। तत्कालीन प्रधानमन्त्री रहेका ओलीलाई ऐतिहासिक जेन–जी आन्दोलनले सत्ताबाट बाहिर धकेलेपछि उनले नयाँ सरकारप्रति लगातार आलोचना गर्दै आएका थिए। उनले प्रशासनिक तयारी, सुरक्षाको अवस्था र राजनीतिक सहमतिको अभाव देखाउँदै चुनाव सम्भव नभएको तर्क अघि सारेका थिए।
खासगरी, ओली समुह र अतिवाद धार्मिक समुहले केहीदिन अघिसम्म चुनाव नहोस् भन्ने भ्रम फैलाइरहेका थिए । तर, पनि प्रधानमन्त्री सुशीला कार्की डग्मगाइनन् ।
प्रधानन्यायाधीश हुँदा निष्पक्ष न्याय निरुपणमा सफल कार्कीले अनेक आशंकाकाबीचमा आमनिर्वाचन सफल बनाएरै छोडिन् । नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, अनुसन्धान विभाग र सम्पूर्ण नागरिक तहबाट कार्कीलाई ठुलो साथ मिलेको छ ।
वर्तमान कठिन परिस्थितिमा भएको आमनिर्वाचनलाई मूल्याकंन गर्दा नेपाली समाजमा महिलालाई कमजोर ठान्ने प्रवृतिलाई चिरेर सुशीला कार्कीले लैंगिक समानता र समान शक्तिको प्रमाण पेश गरेकी छन् ।
तर प्रधानमन्त्री कार्कीले ती सबै आलोचना र शंकालाई चुनौतीका रूपमा लिइन्। उनी लगातार चुनाव गराउने अडानमा दृढ रहिन्। सरकार गठन भएदेखि नै उनले निर्वाचनलाई पहिलो प्राथमिकता बनाउँदै प्रशासनिक संयन्त्रलाई सक्रिय बनाइन्। निर्वाचन आयोग, सुरक्षा निकाय र स्थानीय प्रशासनसँग समन्वय गर्दै उनले चुनावको वातावरण बनाउन पहल गरिन्।
यसबीच केही धार्मिक समूहहरूबाट पनि चुनाव रोक्न दबाब आएको थियो। परम्परागत सामाजिक संरचना र विभिन्न रूढिवादी धारहरूले राजनीतिक प्रक्रियामा अवरोध सिर्जना गर्ने प्रयास गरेका थिए। तर कार्कीले त्यसलाई लोकतान्त्रिक अधिकारमाथिको हस्तक्षेप भन्दै स्पष्ट रूपमा अस्वीकार गरिन्। उनका समर्थकहरूका अनुसार उनले संविधान र जनअधिकारको रक्षा गर्न कुनै सम्झौता नगर्ने नीति अपनाइन्।
कार्कीको नेतृत्वलाई विशेष रूपमा महिलाको साहस र दृढताको प्रतीकका रूपमा पनि हेरिएको छ। पितृसत्तात्मक संरचनाले गहिरो जरा गाडेको समाजमा उनले देखाएको अडान धेरैका लागि प्रेरणादायी बनेको टिप्पणी विश्लेषकहरूले गरेका छन्। उनी केवल सरकार प्रमुख मात्र नभई परिवर्तनको प्रतीकका रूपमा उभिएकी छन् भन्ने धारणा समेत सार्वजनिक रूपमा व्यक्त हुन थालेको छ।
यस सम्पूर्ण प्रक्रियामा जेन–जी आन्दोलनले पनि निर्णायक भूमिका खेलेको मानिन्छ। युवाहरूको नेतृत्वमा भएको उक्त आन्दोलनले राजनीतिक प्रणालीलाई परिवर्तनको दिशामा धकेलेको थियो। सोही आन्दोलनपछि बनेको नयाँ राजनीतिक परिस्थितिमा कार्की प्रधानमन्त्री बनेकी थिइन्। धेरैले त्यसलाई नयाँ पुस्ताको आकांक्षा र लोकतान्त्रिक पुनर्जागरणको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
प्रधानमन्त्री कार्कीले मतदान गरेपछि सामाजिक सञ्जाल र सार्वजनिक वृत्तमा उनको प्रशंसा भइरहेको छ। आलोचना र अवरोधका बीच पनि चुनाव सम्पन्न गराउने प्रयासलाई कतिपयले ‘अदम्य साहस’को उदाहरणका रूपमा चित्रण गरेका छन्।
पितृसत्तात्मक समाजमा महिला नेतृत्वले यस्तो निर्णायक भूमिका खेल्नु आफैंमा ऐतिहासिक क्षण हो। चुनाव सम्पन्न हुनु केवल राजनीतिक प्रक्रिया मात्र नभई जनताको अधिकार पुनर्स्थापना गर्ने कदमका रूपमा हेरिएको छ।
आलोचना, अवरोध र शंकाहरूका बीच पनि सुशीला कार्कीले आफ्नो अडान कायम राख्दै चुनाव गराउने बाटो खोलिन्। धेरैका लागि यो केवल एक चुनाव मात्र नभई लोकतन्त्रप्रतिको विश्वास र जनअधिकारप्रतिको प्रतिबद्धताको प्रमाण बनेको छ।
